Soja: Pełnowartościowe Białko i Izoflawony dla Zdrowia
W świecie roślin strączkowych, soja zajmuje wyjątkowe miejsce. To prawdziwa potęga odżywcza, która od tysięcy lat karmiła i wzmacniała mieszkańców Azji, a dziś podbija serca smakoszy na całym świecie. Mimo pewnych kontrowersji, badania naukowe jednoznacznie potwierdzają jej niezwykłe korzyści zdrowotne, czyniąc ją niezastąpionym elementem zbilansowanej diety. Soja jest skoncentrowanym źródłem pełnowartościowego białka, a także unikalnych izoflawonów i fitoestrogenów, które odgrywają kluczową rolę w profilaktyce wielu chorób cywilizacyjnych. Zapomnij o mitach i pozwól sobie poznać prawdziwą naturę soi – warzywa, które zaskoczy Cię bogactwem smaku, wszechstronnością zastosowań i potężnym wsparciem dla Twojego zdrowia!
Historia i Legendy
Historia soi (Glycine max) to opowieść o fascynującej podróży przez wieki i kontynenty, która rozpoczęła się w sercu Azji. Chińczycy docenili jej bogactwo smakowe i niezwykłe wartości odżywcze już 5 tysięcy lat temu, czyniąc ją jednym z pięciu świętych ziaren, obok ryżu, pszenicy, jęczmienia i prosa. W starożytnych Chinach soja była nie tylko podstawą diety, ale także elementem filozofii i medycyny, uważaną za symbol siły i długowieczności.
Z Azji, soja stopniowo rozprzestrzeniła się na inne regiony kontynentu, stając się filarem kuchni japońskiej, koreańskiej i indonezyjskiej, gdzie rozwinęły się różnorodne formy fermentowanych produktów sojowych, takich jak miso, tempeh czy natto. Do Europy soja przywędrowała dopiero w XIX wieku, zyskując stopniowo na popularności, początkowo jako roślina pastewna, a z czasem również spożywcza.
Dziś soja jest uprawiana na całym świecie, stając się globalnym superfood. Jest to roślina strączkowa, której nasiona przypominają drobną fasolę białą, ale występują w niezwykłej gamie kolorów: żółtym, czarnym, zielonym, brunatnym lub czerwonym, a także mogą być plamiste lub nakrapiane. Co ważne, w przeciwieństwie do wielu innych strączków, soja nie zawiera siarki, dzięki czemu nie ma właściwości wzdymających, co jest ogromną zaletą dla komfortu trawiennego. Najlepsze walory zdrowotne i smakowe oferują ziarna świeże, suszone lub przetworzone w sposób naturalny, zwłaszcza fermentowane, które maksymalizują jej prozdrowotny potencjał.
Biologia i Ekologia
Soja (Glycine max) to jednoroczna roślina z rodziny bobowatych (Fabaceae), która charakteryzuje się niezwykłą zdolnością adaptacji do różnych warunków środowiskowych, co przyczyniło się do jej globalnego sukcesu. Roślina soi ma zazwyczaj wzniesiony pokrój i osiąga wysokość od 0,5 do 2 metrów, w zależności od odmiany. Jej strąki, często pokryte włoskami, zawierają od 2 do 4 nasion, które po dojrzeniu przyjmują charakterystyczny kształt i barwę.
Jak już wspomniano, nasiona soi występują w szerokiej palecie barw: żółtym, czarnym, zielonym, brunatnym, czerwonym, a także plamiste lub nakrapiane. Najbardziej popularna jest odmiana żółta, powszechnie wykorzystywana do produkcji tofu, mleka sojowego i oleju.
Soja jest rośliną ciepłolubną, wymagającą odpowiedniego nasłonecznienia i umiarkowanej ilości wody. Jednak jej prawdziwa potęga ekologiczna tkwi w jej zdolności do wiązania azotu atmosferycznego. Podobnie jak inne rośliny strączkowe, soja współpracuje z bakteriami z rodzaju Rhizobium, które tworzą brodawki na jej korzeniach. Bakterie te przekształcają azot z powietrza w przyswajalne formy, wzbogacając glebę w naturalny nawóz azotowy. To sprawia, że soja jest nie tylko doskonałym źródłem pożywienia, ale również kluczowym elementem zrównoważonego rolnictwa i płodozmianu, poprawiając żyzność gleby i zmniejszając potrzebę stosowania syntetycznych nawozów chemicznych. Jej uprawa przyczynia się do zdrowego ekosystemu rolnego i jest wyrazem harmonii z naturą.
Wartości odżywcze i korzyści zdrowotne (na 100 g świeżego surowca / ugotowanych ziaren)
Soja to prawdziwa bomba odżywcza, która wyróżnia się na tle innych roślin strączkowych swoim unikalnym składem. Poniżej przedstawiamy jej kluczowe wartości odżywcze i liczne korzyści zdrowotne (orientacyjne wartości dla 100 g suchych ziaren / ugotowanych ziaren):
Składniki odżywcze (wartości orientacyjne):
| Składnik Odżywczy / Aktywny | Orientacyjna zawartość (na 100 g ugotowanych ziaren) | Orientacyjna zawartość (na 100 g suchych ziaren) |
| Wartość energetyczna | ok. 173 kcal | ok. 446 kcal |
| Białko | ok. 17 g | ok. 36 g (najwięcej ze wszystkich strączków, więcej niż mięso) |
| Tłuszcze | ok. 9 g | ok. 20 g |
| Węglowodany | ok. 10 g | ok. 30 g |
| Błonnik pokarmowy | ok. 6 g | ok. 9 g |
| Potas | ok. 600 mg (45% dziennego zapotrzebowania) | ok. 1797 mg |
| Fosfor | ok. 240 mg (106% dziennego zapotrzebowania) | ok. 603 mg |
| Wapń | ok. 100 mg (24% dziennego zapotrzebowania) | ok. 277 mg |
| Magnez | ok. 86 mg (70% dziennego zapotrzebowania) | ok. 280 mg |
| Żelazo | ok. 3,5 mg (prawie 90% dziennego zapotrzebowania) | ok. 15,7 mg |
| Cynk | ok. 1,0 mg | ok. 4,89 mg |
| Mangan | ok. 0,6 mg | ok. 2,67 mg |
| Selen | ok. 6 µg | ok. 17 µg |
| Izoflawony (fitoestrogeny) | Wysoka zawartość | Bardzo wysoka zawartość |
| Witamina K | ok. 33 µg | ok. 47 µg |
| Witaminy z grupy B | Bogate źródło | Bogate źródło |
Korzyści zdrowotne:
- Pełnowartościowe białko roślinne: Soja jest wyjątkowym źródłem pełnowartościowego białka, co oznacza, że zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy w odpowiednich proporcjach. Ma go więcej niż mięso i najwięcej ze wszystkich roślin strączkowych. Jest to idealny budulec dla mięśni, kości i enzymów.
- Regulacja gospodarki lipidowej i ciśnienia krwi: Badania jednoznacznie wykazują, że izoflawony i błonnik zawarte w soi redukują ryzyko chorób układu krążenia. Soja podnosi poziom „dobrego” cholesterolu HDL i obniża poziom „złego” cholesterolu LDL oraz trójglicerydów. Dodatkowo, wysoka zawartość potasu sprawia, że naczynia krwionośne stają się bardziej drożne, co reguluje ciśnienie tętnicze, a potas przyspiesza wydalanie nadmiaru sodu.
- Silne działanie przeciwnowotworowe: Soja jest skoncentrowanym źródłem fitoestrogenów, zwłaszcza izoflawonów takich jak genisteina, daidzeina i glyciteina. Badania naukowe wykazują ścisłą zależność pomiędzy spożywaniem diety bogatej w produkty sojowe a zmniejszoną zachorowalnością na niektóre nowotwory. Szczególnie zauważono to w populacjach azjatyckich, gdzie spożywa się dużo soi i jej przetworów. Genisteina odgrywa kluczową rolę, m.in. hamując powstawanie nowych naczyń krwionośnych (angiogeneza), które są niezbędne do rozrostu tkanki nowotworowej. Badania potwierdzają mniejszą zachorowalność na raka piersi u kobiet i raka prostaty u mężczyzn. Co więcej, porcja fitoestrogenów z jednej szklanki mleka sojowego dziennie może zmniejszyć ryzyko nawrotu raka piersi o 25%.
- Łagodzenie objawów menopauzy i wsparcie kości: Fitoestrogeny soi, mimo że działają słabiej niż estrogeny ludzkie, potrafią docierać do tych samych receptorów, blokując działanie silniejszych estrogenów. W zależności od tkanki działają antyestrogenowo (np. zmniejszając ryzyko raka piersi) lub proestrogenowo (np. łagodząc objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca). Dieta bogata w soję może również redukować ryzyko osteoporozy u kobiet w okresie menopauzalnym, przeciwdziałając resorpcji tkanki kostnej.
- Wsparcie w odchudzaniu i metabolizmie tłuszczów: Białko i błonnik zawarte w soi sprzyjają chudnięciu, zmniejszają insulinoodporność i obniżają poziom cholesterolu oraz trójglicerydów we krwi. Badania wykazały, że białko sojowe może redukować ilość tłuszczu gromadzącego się w wątrobie otyłych osobników nawet o 20%. Ponadto, błonnik wydłuża czas żucia pokarmu, sprzyjając szybszemu osiągnięciu sytości, i zwiększa wydalanie tłuszczu z organizmu.
- Ochrona komórkowa – peptyd lunasina: Soja zawiera unikalny peptyd lunasina, który odgrywa szczególną rolę w profilaktyce nowotworów. Lunasina umiejscawia się w jądrze komórki i powoduje jej śmierć, gdy dochodzi do nieprawidłowego rozwoju. Jeśli komórka rozwija się prawidłowo, peptyd pozostaje uśpiony.
- Bogactwo witamin i minerałów: Soja jest cennym źródłem błonnika, witamin z grupy B, a także kluczowych minerałów: potasu, fosforu, wapnia, magnezu i żelaza, zaspokajając znaczną część dziennego zapotrzebowania.
Zastosowanie w medycynie
Soja, ze względu na swoje bogactwo składników bioaktywnych, jest coraz częściej uznawana za ważny element dietoterapii i profilaktyki wielu chorób cywilizacyjnych. Jej potencjał medyczny jest przedmiotem intensywnych badań.
- Profilaktyka i wsparcie w leczeniu nowotworów: To jedno z najbardziej znaczących zastosowań soi w medycynie. Izoflawony, takie jak genisteina, daidzeina i glyciteina, działają na wielu poziomach. Badania epidemiologiczne wykazały mniejszą zachorowalność na raka piersi i raka prostaty w populacjach spożywających dużo soi. Genisteina jest szczególnie ważna, ponieważ hamuje angiogenezę, czyli tworzenie nowych naczyń krwionośnych, które są niezbędne dla wzrostu guza nowotworowego. Fitoestrogeny soi mogą działać antyestrogenowo, blokując działanie silniejszych estrogenów, co zmniejsza ryzyko raka piersi. Co więcej, codzienne spożycie fitoestrogenów (np. z 1 szklanki mleka sojowego) może zmniejszyć ryzyko nawrotu raka piersi o 25%.
- Wsparcie układu krążenia: Liczne badania potwierdzają, że soja i jej przetwory bogate w izoflawony regulują metabolizm lipidów, podnosząc poziom HDL („dobrego” cholesterolu) i redukując poziom LDL („złego” cholesterolu) oraz trójglicerydów. Skutecznie regulują również ciśnienie tętnicze, dzięki zawartości potasu i niskiej zawartości sodu, co przyczynia się do prewencji chorób serca i udarów.
- Łagodzenie objawów menopauzy: Fitoestrogeny soi, poprzez swoje działanie proestrogenowe (słabsze niż estrogeny ludzkie), mogą łagodzić uderzenia gorąca i inne nieprzyjemne objawy związane z menopauzą, oferując naturalną alternatywę lub wsparcie dla hormonalnej terapii zastępczej.
- Profilaktyka i leczenie osteoporozy: Dieta bogata w soję i jej przetwory, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzalnym, może być czynnikiem redukującym osteoporozę. Fitoestrogeny działają podobnie do ludzkich estrogenów, przeciwdziałając resorpcji (utracie) tkanki kostnej i wspierając jej gęstość.
- Zarządzanie wagą i metabolizmem tłuszczów: Badania wykazały, że białko sojowe może znacząco redukować ilość tłuszczu gromadzącego się w wątrobie u osób otyłych (badania na szczurach sugerują redukcję nawet o 20%). Białko i błonnik w soi również sprzyjają chudnięciu, zmniejszają insulinoodporność i obniżają poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi, co jest kluczowe w walce z zespołem metabolicznym.
- Wsparcie dla układu pokarmowego: Wysoka zawartość błonnika w soi poprawia perystaltykę jelit, zapobiega zaparciom i wspiera zdrowie mikroflory jelitowej.
- Antyoksydacyjna ochrona: Izoflawony i inne związki w soi działają jako silne przeciwutleniacze, chroniąc komórki przed uszkodzeniami spowodowanymi przez wolne rodniki, co ma znaczenie w prewencji chorób przewlekłych i starzenia się.
Zastosowanie w kosmetyce
Soja, bogata w izoflawony, białko i witaminy, jest cennym składnikiem wspierającym zdrowie skóry, włosów i paznokci, zarówno od wewnątrz, poprzez dietę, jak i coraz częściej jako składnik aktywny w kosmetykach.
- Działanie przeciwstarzeniowe i regenerujące: Izoflawony soi, dzięki swojej budowie podobnej do estrogenów, mogą wspierać produkcję kolagenu i elastyny w skórze, co przekłada się na zwiększenie jej jędrności i elastyczności oraz redukcję drobnych zmarszczek. Działają również jako antyoksydanty, chroniąc komórki skóry przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki, co opóźnia procesy starzenia.
- Wyrównanie kolorytu skóry: Soja może przyczyniać się do rozjaśniania przebarwień i wyrównywania kolorytu skóry, dzięki swoim właściwościom rozświetlającym i regenerującym.
- Odżywienie i wzmocnienie włosów i paznokci: Wysoka zawartość pełnowartościowego białka w soi dostarcza niezbędnych aminokwasów do budowy keratyny – podstawowego składnika włosów i paznokci. Witaminy z grupy B, żelazo i cynk zawarte w soi wzmacniają cebulki włosowe, zapobiegają wypadaniu włosów i łamliwości paznokci, wspierając ich zdrowy wzrost i blask.
- Właściwości nawilżające: Olej sojowy, pozyskiwany z nasion soi, jest bogaty w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, które nawilżają skórę, wzmacniają jej barierę lipidową i zapobiegają utracie wody. Jest często stosowany w produktach nawilżających i emolientach.
- Zastosowanie w produktach kosmetycznych: Ekstrakty z soi są wykorzystywane w kremach, serach i balsamach o działaniu przeciwstarzeniowym, nawilżającym i odżywczym. Proteiny sojowe są dodawane do szamponów i odżywek, aby wzmocnić włosy i dodać im objętości.
Zastosowania inne
Soja, dzięki swojej unikalnej budowie chemicznej i wszechstronności, znajduje zastosowanie w wielu sektorach poza żywnością i medycyną, stanowiąc ważny surowiec w przemyśle i rolnictwie.
- Rolnictwo i produkcja pasz:
- Pasza dla zwierząt: Soja jest głównym składnikiem pasz dla zwierząt gospodarskich, zwłaszcza drobiu i trzody chlewnej, ze względu na wysoką zawartość białka. Jest to jedno z jej największych zastosowań globalnie.
- Biologiczne wiązanie azotu: W kontekście rolnictwa, jej zdolność do naturalnego wzbogacania gleby w azot jest nieoceniona. Soja jest kluczową rośliną w płodozmianie, poprawiającą żyzność gleby i zmniejszającą zapotrzebowanie na syntetyczne nawozy azotowe.
- Przemysł spożywczy (poza bezpośrednim spożyciem ziaren):
- Olej sojowy: Jest jednym z najpopularniejszych olejów roślinnych na świecie, wykorzystywanym do smażenia, w dressingach, margarynach i innych produktach spożywczych.
- Lecytyna sojowa: Jest naturalnym emulgatorem pozyskiwanym z oleju sojowego. Stosuje się ją w przemyśle spożywczym do stabilizacji emulsji w czekoladzie, wyrobach piekarniczych, sosach czy lodach. Ma również zastosowanie w farmacji i kosmetyce.
- Izolat i koncentrat białka sojowego: Są to wysoko przetworzone formy białka sojowego, wykorzystywane jako dodatek do żywności funkcjonalnej, odżywek dla sportowców, wegańskich zamienników mięsa i nabiału (np. serów, jogurtów).
- Aquafaba: Jak wspomniano wcześniej, płyn z gotowania ciecierzycy (choć w kontekście soi, to płyn z puszki z ciecierzycą ma najszersze zastosowanie jako aquafaba) jest doskonałym wegańskim zamiennikiem białka jaja w piekarstwie i cukiernictwie.
- Przemysł chemiczny i materiałowy:
- Biopaliwa: Olej sojowy może być wykorzystywany do produkcji biodiesla, co stanowi odnawialne źródło energii.
- Biotworzywa i biokompozyty: Proteiny sojowe są badane i wykorzystywane do produkcji ekologicznych tworzyw sztucznych, klejów, pianek izolacyjnych i innych biokompozytów, zmniejszając zależność od surowców ropopochodnych.
- Farby i tusze: Olej sojowy jest używany do produkcji atramentów drukarskich i farb, które są bardziej przyjazne dla środowiska niż te na bazie ropy naftowej.
- Farmacja i suplementacja:
- Suplementy izoflawonów: Izoflawony sojowe są dostępne w formie suplementów diety, zwłaszcza dla kobiet w okresie menopauzy, w celu łagodzenia objawów i wsparcia zdrowia kości.
- Nattokinaza: Enzym pochodzący z fermentowanej soi (natto), nattokinaza, jest badany i stosowany w suplementach wspierających zdrowie układu krążenia, regulując lepkość krwi.
Badania
Soja jest jedną z najbardziej intensywnie badanych roślin na świecie, a kontrowersje wokół niej często ustępują miejsca solidnym dowodom naukowym, które potwierdzają jej liczne korzyści zdrowotne.
- Badania nad działaniem przeciwnowotworowym: To jeden z najlepiej udokumentowanych obszarów badań. Liczne badania epidemiologiczne (np. w populacjach azjatyckich) wykazały ścisłą zależność między regularnym spożyciem soi a zmniejszoną zachorowalnością na raka piersi, raka prostaty, a także raka jelita grubego czy żołądka. Badania in vitro i in vivo szczegółowo analizują mechanizmy działania izoflawonów (genisteiny, daidzeiny), potwierdzając ich zdolność do hamowania angiogenezy (tworzenia nowych naczyń krwionośnych w guzach), indukcji apoptozy (śmierci komórek nowotworowych) i modulacji ścieżek sygnałowych związanych z proliferacją komórek rakowych. Badania nad peptydem lunasina potwierdzają jego unikalną zdolność do selektywnego wywoływania śmierci komórek o nieprawidłowym rozwoju.
- Wpływ na układ krążenia: Obszerne badania kliniczne i metaanalizy konsekwentnie wykazują, że spożycie białka sojowego i izoflawonów poprawia profil lipidowy, redukując poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów, a także podnosząc poziom cholesterolu HDL. Potwierdzono również, że izoflawony sojowe i potas regulują ciśnienie tętnicze krwi, co znacząco zmniejsza ryzyko chorób serca i udarów.
- Łagodzenie objawów menopauzy i zdrowie kości: Badania kliniczne, w tym randomizowane badania z grupą kontrolną, potwierdzają, że izoflawony sojowe mogą skutecznie łagodzić uderzenia gorąca i inne objawy menopauzy, działając jako selektywne modulatory receptorów estrogenowych (SERM). W kontekście osteoporozy, badania wskazują, że fitoestrogeny sojowe mogą przeciwdziałać resorpcji tkanki kostnej u kobiet po menopauzie, wspierając gęstość kości.
- Wpływ na metabolizm i kontrolę wagi: Badania, takie jak te przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Illinois na szczurach, wykazały, że białko sojowe może redukować gromadzenie się tłuszczu w wątrobie otyłych osobników. Ogólnie, badania nad soją potwierdzają, że jej błonnik i białko zwiększają uczucie sytości, zmniejszają insulinoodporność i obniżają poziom cholesterolu i trójglicerydów, co sprzyja redukcji masy ciała.
- Nattokinaza i zdrowie krwi: Intensywne badania nad nattokinazą, enzymem z fermentowanej soi (natto), wykazały, że jest on znacznie skuteczniejszy w regulowaniu lepkości i gęstości krwi niż kwas acetylosalicylowy (aspiryna), bez drażnienia śluzówki żołądka. Jest to przełomowe odkrycie w profilaktyce zakrzepicy. Japońscy naukowcy potwierdzili również, że systematyczne spożycie natto może obniżyć całkowity cholesterol o 10% w ciągu miesiąca.
- Flora bakteryjna jelit: Badania nad fermentowanymi produktami sojowymi, takimi jak miso i natto, koncentrują się na ich wpływie na skład mikroflory bakteryjnej jelit, wskazując na ich prebiotyczne i probiotyczne właściwości, które poprawiają trawienie i ogólną odporność.
Ciekawostki
Soja to warzywo pełne zaskakujących faktów i niezwykłych zastosowań, które wykraczają daleko poza nasze codzienne wyobrażenia.
- „Mięso” bez siarki: Mimo że soja jest rośliną strączkową, nie zawiera siarki, co oznacza, że w przeciwieństwie do wielu innych strączków, nie ma właściwości wzdymających. To sprawia, że jest znacznie bardziej komfortowa dla układu pokarmowego.
- Naturalny afrodyzjak z Egiptu: W starożytnym Egipcie soja była uważana za afrodyzjak, wierzyło się, że ma silnie pobudzające działanie. To dodaje jej aury tajemniczości i symboliki.
- Skarbnica białka – lepsza niż mięso: Soja jest najbogatszym w białko wśród wszystkich roślin strączkowych, a jej zawartość przewyższa nawet mięso. Co więcej, jest to białko pełnowartościowe, zawierające wszystkie niezbędne aminokwasy.
- Wegańska „magia” Aquafaby: Płyn z puszki z ciecierzycą (lub z ugotowanych ziaren soi, choć rzadziej) – aquafaba – to rewolucja w kuchni wegańskiej. Można go ubić na sztywną pianę, idealnie zastępując białko jaja w bezach, musach czy majonezach. Jest to absolutny hit dla alergików i wegan.
- Japońskie sekrety długowieczności: Kraje azjatyckie, zwłaszcza Japonia, słyną z długowieczności, a soja i jej fermentowane przetwory (takie jak miso i natto) są tam podstawą diety. Japońscy naukowcy odkryli, że codzienne spożywanie zupy z miso trzykrotnie zmniejsza ryzyko zachorowania na raka żołądka, a natto jest skuteczniejsze w regulowaniu lepkości krwi niż aspiryna, bez drażnienia żołądka.
- Lunasina – uśpiony strażnik: Soja zawiera unikalny peptyd lunasina, który jest niczym „uśpiony strażnik” w komórkach. Aktywuje się tylko wtedy, gdy wykryje nieprawidłowy rozwój komórki (np. nowotworowy), powodując jej śmierć, a pozostaje nieaktywny w zdrowych komórkach.
- Tysiące zastosowań tofu: Tofu, czyli ser sojowy, to jedno z najbardziej wszechstronnych przetworów sojowych. Jest praktycznie bez smaku, co czyni go idealnym składnikiem do absorbowania aromatów innych potraw. Może zastąpić twaróg, fetę, mięso, jajka, a nawet rybę, otwierając nieograniczone możliwości kulinarne. Wędzone tofu z kolei potrafi zaskoczyć smakiem przypominającym oscypek!
Soja to niezwykła roślina, która zasługuje na ponowne odkrycie i docenienie w naszych dietach. Jej historia, głęboko zakorzeniona w kulturach Dalekiego Wschodu, oraz liczne, potwierdzone naukowo korzyści zdrowotne, czynią ją prawdziwą królową roślin strączkowych.
Od pełnowartościowego białka, które przewyższa nawet mięso, po unikalne izoflawony wspierające profilaktykę nowotworów i zdrowie układu krążenia – soja jest potężnym sprzymierzeńcem Twojego organizmu. Jej zdolność do łagodzenia objawów menopauzy, wspierania zdrowia kości i efektywnego wspomagania w odchudzaniu sprawia, że jest to warzywo o wszechstronnym działaniu.
