Odporność – Zaburzenia funkcji obronnych

Zaburzenia Funkcji Obronnych Organizmu

Gdy reakcje naszego systemu obronnego są zbyt gwałtowne lub niewłaściwie ukierunkowane, pojawiają się objawy chorobowe o różnym nasileniu. Wyróżniamy trzy główne typy takich reakcji:

• Anafilaksja
• Alergia
• Choroby autoimmunologiczne

Anafilaksja – Przyczyny i Objawy

Przyczyny anafilaksji

Alergie to indywidualne reakcje wynikające z nadwrażliwości, które występują tylko u niektórych osób. U zdrowych osób alergeny nie wywołują żadnych szczególnych objawów. Natomiast anafilaksja, która jest nadwrażliwością na obce białka, może wystąpić u każdego. Różni się jedynie siła reakcji anafilaktycznej.

Gdy organizm ma kontakt z obcym białkiem, wytwarza przeciwko niemu przeciwciała. Proces ten trwa od 2 do 3 tygodni. Ponowne wprowadzenie tej samej substancji uruchamia mechanizm odpowiedzi immunologicznej, co prowadzi do uwolnienia licznych substancji aktywnych, przede wszystkim histaminy. Proces ten zachodzi głównie w skórze i błonach śluzowych.

Histamina powoduje rozszerzenie i zwiększenie przepuszczalności naczyń krwionośnych, co prowadzi do mniej lub bardziej nasilonego wstrząsu – wstrząsu anafilaktycznego.

Wstrząs anafilaktyczny

Najprostszymi skutkami uwolnienia histaminy są problemy skórne, takie jak pieczenie, zaczerwienienie i pokrzywka. W ciężkich przypadkach występuje gwałtowny spadek ciśnienia krwi, krwotoki, bladość, obfite pocenie się, gorączka, dreszcze i bóle głowy. Taki wstrząs jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, aby zapobiec nieodwracalnym uszkodzeniom narządów wewnętrznych.

Choroba posurowicza

Zwykle występuje po drugim wstrzyknięciu surowicy tego samego typu, w rzadkich przypadkach już po pierwszym. Nadwrażliwość na obce białka utrzymuje się co najmniej 5 do 10 lat. Z tego powodu każda osoba, która kiedykolwiek otrzymała zastrzyk surowicy, powinna zawsze nosić przy sobie zaświadczenie określające pochodzenie zwierzęce surowicy. W razie konieczności ponownego szczepienia, zaświadczenie to należy pokazać lekarzowi, aby mógł on zastosować inny rodzaj szczepionki.

Dwukrotne podanie surowicy od tego samego zwierzęcia powoduje wystąpienie objawów choroby posurowiczej. Pierwszy etap, tzw. reakcja natychmiastowa, charakteryzuje się objawami skórnymi, silnym bólem głowy i spadkiem ciśnienia aż do 0 mmHg. Po 5-12 dniach rozwija się główna faza choroby z pokrzywką, gorączką, bólami głowy i stawów. Obrzęk krtani może prowadzić do uduszenia, a kolejnym poważnym powikłaniem jest zatrzymanie akcji serca.

Anafilaksja polekowa

Reakcje anafilaktyczne mogą również wystąpić po wstrzyknięciu niektórych leków. Obserwuje się je zwłaszcza po dawkach streptokinazy. Ten enzym rozkładający białko jest pozyskiwany z odpowiednich szczepów bakterii (paciorkowców) i stosowany do rozpuszczania skrzepów. Streptokinaza prowokuje organizm do wytworzenia przeciwciał, co w przypadku ponownego użycia może prowadzić do anafilaksji.

Bardzo rzadko, ale także po podaniu penicyliny i innych antybiotyków, mogą pojawić się reakcje wywołujące ten rodzaj anafilaksji.

Konflikt serologiczny

Komórki i płyny ustrojowe człowieka od urodzenia zawierają specyficzne, indywidualnie określone substancje. W przypadku krwi nazywa się je grupami. Ich istnienie jest wyjaśniane dziedzicznymi różnicami w składzie chemicznym białek w osoczu krwi i w krwinkach. Różnice te powodują wzajemną nietolerancję krwi.

W przypadku pomyłkowego przetoczenia krwi o niezgodnej grupie, przeciwciała krwi zwane aglutyninami reagują z antygenami grupy (aglutynogenami) przetoczonej krwi. Krwinki czerwone zaczynają się zlepiać, a po pewnym czasie ulegają całkowitemu rozpadowi – hemolizie.

Przeciwciała „klasycznych” grup A, B, 0 są obecne w osoczu od urodzenia. W przypadku innych, później odkrytych czynników antygenowych, przeciwciała wytwarzają się dopiero po pierwszym kontakcie surowicy z obcymi krwinkami.

Praktyczne znaczenie ma przede wszystkim system grup A-B-0 odkryty w 1901 roku przez Landsteinera. Zostały one tak nazwane, ponieważ w krwinkach niektórych osób stwierdzono obecność antygenu typu A, u innych typu B, u niektórych zarówno A i B, a u ostatniej grupy nie odkryto żadnego antygenu. Oprócz tego istnieją inne systemy grup krwi, takie jak M, N, O, P, Q, Mi, Wr i kilka innych, które są trudne do wykrycia i służą głównie do ustalenia ojcostwa. Z medycznego punktu widzenia ważny jest również czynnik Rh.

Transfuzja krwi o niezgodnych grupach prowadzi do zagrażającej życiu reakcji anafilaktycznej.

Erytroblastoza – choroba hemolityczna noworodków

Termin ten oznacza obecność dużych ilości erytroblastów (niedojrzałego stadium wstępnego erytrocytów, czyli krwinek czerwonych) we krwi.

Przyczyną uszkodzenia krwinek u noworodków są przeciwciała, które organizm matki wytwarza przeciwko antygenom grupy krwi płodu. Aby to nastąpiło, krew nienarodzonego dziecka musi przedostać się do krwiobiegu matki. Zdarza się to rzadko, a jeśli już, to podczas porodu. Z tego powodu przeciwciała wytwarzają się najczęściej dopiero po pierwszym porodzie i zagrażają kolejnym płodom. Innym warunkiem wystąpienia choroby są różne grupy krwi matki i dziecka. Nie każda różnica prowadzi jednak do erytroblastozy. Najbardziej niebezpieczne są następujące kombinacje: matka ma grupę 0, a dziecko A lub B; matka ma Rh-, a dziecko Rh+.

Skrótem „Rh” oznaczono czynnik o charakterze antygenu, znaleziony po raz pierwszy w krwinkach małp gatunku Macacus rhesus – stąd litery Rh. Jeżeli krew człowieka z czynnikiem Rh ujemnym zetknie się z krwią Rh dodatnią, wytwarzane są substancje obronne. Następny kontakt krwi o przeciwnych czynnikach Rh spowoduje zniszczenie krwinek „dodatnich” przez przeciwciała.

Erytroblastoza zdarza się bardzo rzadko. Niezgodność grup A-B-0 przebiega zwykle łagodniej niż konflikt Rh. Objawami choroby hemolitycznej noworodków są: ciężka żółtaczka i anemia śledziony i wątroby, puchlina wodna oraz ogólny obrzęk ciała. Najgorszą konsekwencją choroby jest urodzenie martwego dziecka.